Grondpolitiek en bedrijfsstructuren

Hoewel Frankrijk vaak wordt gekenschetst als “boervriendelijk” en hoewel de Franse boer relatief weinig beperkingen kent op het gebied van ruimtelijke ordening, is de Franse Landbouw op het gebied van grondpolitiek en ontwikkeling van agrarische bedrijfsstructuren minder liberaal dan bijv. Nederland.

Er bestaan twee “goedkeuringsprocedures”, waar men mee te maken kan krijgen bij aankoop of exploitatie van grond:
- De SAFER
- De AUTORISATION D’EXPLOITER
  (De administratieve toestemming om te mogen exploiteren)

Een beetje geschiedenis om de achtergrond hiervan te kunnen begrijpen:
Eind jaren 50 bevond de Franse boerenstand zich in een impasse.
De ontvolking van het Franse platteland versnelde met de ontwikkeling van de industrie.
Landbouwgrond kwam vrij, maar kleine boeren die zich wilden vergroten hadden veelal niet de mogelijkheden de gronden te verwerven. Zonder maatregelen zouden de vrij gekomen gronden enkel ten goede komen aan de grote bedrijven die dan nog groter zouden worden.

Het was de organisatie van Jonge Boeren (CNJA) die, eind jaren 50, boerenbonden en regering overtuigde van de noodzaak om, in aanvulling op de agrarische prijspolitiek, een structuurpolitiek in het leven te roepen om ervoor te zorgen dat de onvermijdelijke modernisering van de Franse landbouw zich zonder menselijke drama’s zou voltrekken.
De Safer’s werden één van de instrumenten van deze politiek evenals de “Contrôle des structures”

SAFER (Société d'Aménagement Fonciet et d'Etablissement Rural)

De Safer’s zijn anonieme vennootschappen met een opdracht van algemeen belang.
Ze staan onder toezicht van de ministeries van Landbouw en van Financiën.
Hun oprichting vond begin jaren 60 plaats.
Er zijn 26 Safer’s (waarvan 3 in de overzeese gebiedsdelen) Het geografische werkterrein van een Safer valt veelal samen met een regio.
De belangrijkste opdracht van de Safer is samen te vatten met “verbeteren (herinrichten) van agrarische bedrijfsstructuren”. Dit komt o.m. neer op het in stand houden of verbeteren van levensvatbare (gezins) bedrijven en het begunstigen van vestiging van Jonge Boeren.
De Safer’s beschikken hiervoor over het voorkeursrecht bij verkoop van agrarisch onroerend goed. (“droit de préemption”)
Grond transacties moeten aan de Safer worden gemeld.
De Safer heeft vervolgens het recht om van haar voorkeursrecht gebruik te maken ten gunste van bv. een Jonge boer die zich wil vestigen of van een bestaand bedrijf wat na vergroting levensvatbaar is.

Niet-Fransen (maar ook Fransen) hebben het vaak moeilijk met het idee dat een verkoper niet helemaal vrij is om te verkopen aan wie hij wil.
Daarnaast doen er, zeker onder buitenlanders, nogal wat “indianen verhalen” de ronde over de Safer.

Het is belangrijk dat men zich goed laat voorlichten of men wel of niet met de Safer te maken krijgt en welke gevolgen en verplichtingen dit met zich meebrengt.
Ook kan het in sommige gevallen interessant zijn om van of via de Safer aan te kopen.
 
Tijden veranderen..
Anno 2010 bestaan de SAFER’s 50 jaar.
O.m. door de TGV en Internet is de ontvolking van het platteland gestabiliseerd.
Hoewel de activiteiten van de Safer zich aanvankelijk strikt beperkten tot agrarisch onroerend goed, is deze uitgebreid met o.m. bosbouw, bescherming van milieu en landschap, het begeleiden van dorps en stadsuitbreiding en het vrijmaken van gronden voor aanleg van autowegen of trein banen (TGV).

De "Autorisation d'Exploiter" in het kader van de "Contrôle des Structures"

Indien men grond wil aankopen of pachten is men in een aantal gevallen verplicht om een “Autorisation d’Exploiter” aan te vragen.
 (Afhankelijk van diverse criteria welke verschillen per departement zoals o.m.:
  oppervlakte of productieniveau van het bedrijf, opleiding en ervaring exploitant)

Dit is een “administratieve toestemming om de grond te mogen beboeren” die moet worden aangevraagd bij de DDT (Direction Départementale des Territoires). Dit is de departementale vertegenwoordiging van het ministerie van Landbouw. Voorheen heette deze DDAF (Direction Départementale de l’Agriculture et de la Fôret).

De CDOA (Commission Départementale d’Orientation de l’Agriculture) kan een advies geven betreffende de aanvraag, bv. ingeval er meerdere aanvragers zijn voor eenzelfde object. Het vestigen van Jonge Boeren heeft prioriteit.

Het verkrijgen van de Autorisation d’Exploiter duurt meestal 3 tot 4 maanden.

Ook hier is het belangrijk zich goed te laten voorlichten of men al dan niet een autorisation d’exploiter moet aanvragen.